İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

ABD Dışişleri’nin Türkiye İnsan Hakları Raporu tenkitle dolu

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın İnsan Hakları Uygulamaları 2020 Ülke Raporları açıklandı. Türkiye raporunda siyasete iştirak, tabir özgürlüğü, adil yargılanma hakkı, toplantı ve şov özgürlüğü, uzun tutukluluk mühletleri, akademik haklar, bayan ve lgbt hakları başta olmak üzere birçok başlıkta geçen yıl yaşananlar yer alıyor.

GÜVENLİK GÜÇLERİNE İNSAN HAKLARI ELEŞTİRİSİ

BBC Türkçe’nin derlemesine nazaran raporda, polis, jandarma ve askerin misyon alanları açıkladıktan sonra “Sivil otoritelerin kolluk kuvvetleri üzerinde soruşturma yapma ve ihlâllerle yolsuzlukları cezalandırma düzenekleri yetersiz” tabirleri yer alıyor ve güvenlik güçlerinin kimi insan hakları ihlâllerinde bulunduğu belirtiliyor.

‘YENİ SİSTEM SONRASI TEMEL HAKLAR KISITLANDI’

2018’de cumhurbaşkanlığı sistemine geçtikten sonra Türkiye’de “temel hakların kısıtlandığı ve hukukun üstünlüğünden ödün verildiği” belirtilen rapor, 2016’daki 15 Temmuz darbe teşebbüsünden bu yana 60 binden fazla polis, asker ile 125 binden fazla memurun ve yargı çalışanlarının üçte birinden fazlasının misyondan alındığı; 90 binden fazla vatandaşın tutuklandığı; 1.500 sivil toplum kuruluşunun kapatıldığı bilgisine yer veriyor.

‘HEM GÜVENLİK GÜÇLERİ HEM PKK SİVİL VEFATINA YOL AÇIYOR’

Raporda, “Güvenlik güçlerinin PKK ile savaşında sivil ölümlere yer açtığı,” sivillerin korunması için kâfi tedbirlerin alınmadığı ve PKK’nin de hücumlarında sivilleri de amaç aldığı belirtiliyor: “Uluslararası Kriz kümesine nazaran 1 Ocak – 10 Aralık ortasında 35 sivil, 41 güvenlik vazifelisi ve 235 PKK militanı bu çatışmalarda hayatını kaybetti.” Raporda, Türkiye’nin Irak’ın kuzeyinde PKK amaçlarına yönelik askeri operasyonlarında sivil can kayıpları olduğu da söz ediliyor.

Cezaevlerindeki duruma da değinilen raporda, 2020 içinde 49 tutuklu ve mahkumun hastalık, şiddet ya da intihar sebebiyle (15 kişi) hayatını kaybettiği; hastalıklar ortasında Covid-19 olduğu bilgisine yer veriliyor.

‘SAVCILIK AZAP ŞİKÂYETİNİ İNCELEMEYİ REDDETTİ’

Kayıplarla ilgili bilgilere de yer veren rapor, şubat ayında Ankara Barosu’nun, gözaltına alındığı belirtilen yedi kişinin kaybolmasıyla ilgili savcılığa kabahat duyurusunda bulunduğunu hatırlatıyor. “Altı kişinin cezaevinde terör suçlamasıyla tutulduğunu, birinin azap gördüğüne dair şikayette bulunduğunu fakat savcılığın bu şikayeti incelemeyi reddettiği” yazılan rapor yedinci kişinin nerede olduğunun ise hâlâ bilinmediğini belirtiyor. Raporda, HDP’nin gündeme getirdiği Süryani çift Hürmüz ve Simoni Diril’in kaybolması ve Simoni Diril’in cansız vücuduna ulaşıldığına da yer veriliyor.

BEKÇİLER DE RAPORA GİRDİ

PKK ve Gülen yapılanmasıyla irtibatlı olduğu gerekçesiyle gözaltına alınan şahısların “kötü muamele görmesinin daha büyük mümkünlük olduğuna” da, insan hakları örgütlerinin sözleri üzerinden raporda yer veriliyor. Polis ve bekçilerin, gözaltı sırasında en az 14 şahsa berbat muamelede bulunduğunun İnsan Hakları İzleme Örgütü tarafından raporlandığı hatırlatılıyor. Ocak – Kasım ayları ortasında azap ve berbat muamele şikayetinde bulunan tutuklanan yahut gözaltına alınanların sayısı da 573 olarak veriliyor.

Ordu içindeki kuşkulu ölümlere de yer verilen raporda, 18 ordu mensubunun 2020’de hayatını kaybettiği, hükümetin yahut yetkililerin bu ölümlerle ilgili ayrıntılı ve kapsamlı bir inceleme yapmadığı belirtiliyor.

‘AF SONRASI CEZAEVLERİNDE COVİD-19 DATALARI PAYLAŞILMADI’

Nisan 2020’de çıkarılan afla ilgili de “Kararda yargılama öncesi cezaevinde bulunanlarla ilgili bir unsur yer almadı. Ortalarında gazetecilerin, avukatların, insan hakları aktivistlerinin de yer aldığı terörle uğraş suçlamasıyla cezaevine yatırılan şahıslar de apaçık formda kapsam dışı bırakıldı.” denildi ve nisan ayından sonra Adalet Bakanlığı’nın Covid-19 kaynaklı ölümlerle ilgili bilgi paylaşmadığına dikkat çekildi. İnsan hakları örgütlerine nazaran eylül ayında cezaevlerinde 1.605 hasta vardı, bunların 604’ünün durumu ağırdı.

Birçok avukatın “PKK ve Gülen yapılanması teması suçlamasıyla cezaevinde olan bireylerin savunmasını almaktan çekindiği” belirtilen rapor, bu biçim kimi hadiselerde avukatların da tutuklandığı bilgisine yer veriyor: “2016’dan bu yana 1.500’den fazla avukat yargılandı, 605’i tutuklandı, 441’i uzun mühlet cezaevinde kaldı. Tutuklanan avukatlardan 14’ü mahallî baro liderleriydi.”

‘YARGI MENSUPLARININ YÜZDE 45’İ ÜÇ YILDAN AZ TECRÜBEYE SAHİP’

15 Temmuz 2016 sonrası çok sayıda yargı mensubu misyondan alındığı için “Ülkedeki savcı ve yargıçların yüzde 45’inin en fazla üç yıllık tecrübesi olduğu” sözlerine yer veren rapor, bunun olumsuz sonuçlarının uygulamaya yansıdığını savunuyor. Rapora nazaran, 15 Temmuz sonrası “darbe teşebbüsüne takviye ve terör suçlamasıyla” tutuklanan 282 bin 790 şahıstan 25 bin 912’si hâlâ yargılama için bekliyor.

AİHM’İN DEMİRTAŞ KARARI HATIRLATILDI

Toplam 17 HDP üyesi ve belediye liderine yönelik tutuklamalara ve 16 HDP’li belediye liderinin 2020’de vazifeden alındığına da değinen rapor, bunların kıymetli bir kısmının 2014’teki Kobani hareketleri gerekçesiyle gerçekleştirildiğini hatırlatıyor. Suçlamaları zımnî evrak kapsamına alan savcılıkların, avukatların belgelere erişimini de engellediği belirtiliyor. HDP’nin eski eş genel lideri Selahattin Demirtaş’ın cezaevinden çıkarılması için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararı bulunduğu da hatırlatılıyor: “AİHM kararı sonrası Cumhurbaşkanı Erdoğan mahkemeyi ‘bir teröristi savunmakla ve siyasi emelli bir karar vermekle’ suçladı. Akabinde Türkiye’deki mahkemeler, Demirtaş ve 108 kişi hakkında Kobani olayları gerekçesiyle yeni bir soruşturma başlattı.”

‘İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ KISITLANIYOR’

Hükümeti yahut devleti eleştiren vatandaşların soruşturma ya da dava edilme riski olduğu belirtilen raporda, birtakım din, siyasi görüş ve kültürlere yakın olan bireylerin söz özgürlüğünün kısıtlandığına dikkat çekiliyor: “Hükümeti eleştiren ve hassas hususlarda kanılarını söz eden bireylerin para yahut mahpus cezası alma, işini kaybetme riski var. Tüm özel Kürtçe yayın yapan gazete ve televizyon kanalları kapatıldı. Libya’da hayatını kaybettiği sav edilen MİT yetkilisinin cenazesiyle ilgili bir haber sebebiyle yedi gazeteci hakkında tutuklama kararı çıkartıldı. İkisi hatasız bulundu.”

Raporda, ‘PKK’nin de güçlü olduğu bölgelerde tabir özgürlüğünü kısıtladığını, bilhassa ülkenin güneydoğusunda halkın PKK’yi eleştiren ya da güvenlik güçlerini destekleyen açıklamalar yapmaktan korktuğu’ söz edildi.

‘DAVUTOĞLU’NUN KURDUĞU İSTANBUL KENT ÜNİVERSİTESİ KAPATILDI’

Eski Başbakan Ahmet Davutoğlu’nun kurucuları ortasında yer aldığı İstanbul Kent Üniversitesi’nin kapatıldığını hatırlatan rapor, bunun AK Parti’den ayrıldıktan sonra Gelecek Partisi’ni kuran Davutoğlu’na karşı bir adım olabileceğini yazdı.

Toplantı ve şov özgürlüklerinin de ‘terörle mücadele’ gerekçesiyle yasaklandığı belirtilen raporda, güvenlik güçlerinin çoğunlukla orantısız güç kullandığı ve protestolarda çok sayıda kişinin gözaltına alındığı belirtildi. Yılın birinci sekiz ayında polisin 637 aksiyona müdahale ettiği, 1.364 kişinin bu müdahalelerde şiddete maruz kaldığı söz edildi. Bu hareketler ortasında 8 Mart’ta Taksim’de düzenlenen Feminist Gece Yürüyüşü’ne bilhassa yer verildiği, raporda görülüyor. 32 bayanın bu müdahalede gözaltına alındığı belirtiliyor.

‘KADINLARA VE LGBTI BİREYLERE YÖNELİK ŞİDDET KABAHATLERİ KAPSAMLI HALDE İNCELENMİYOR’

Bayana yönelik fizikî ve cinsel şiddete karşı mahpus cezalarının kanunda yer aldığı hatırlatılsa da, raporda mağdurların korunması için bu kanunların aktif olarak uygulanmadığı söz ediliyor. Bayan cinayetlerinin arttığına dikkat çekiliyor ve Pınar Gültekin cinayeti hatırlatılıyor. Bunun yanında eşine ve çocuğuna şiddet uyguladığı için tutuklamış olan Müslüm Aslan’ın da Nisan ayındaki afla cezaevinden çıktığı ve tıpkı hataları yine işlediği için yine tutuklandığı hatırlatılıyor. Ülkedeki bayan sığınma meskenlerinin de 3 bin 482 kişilik kapasitesinin olduğunu; Temmuz ayına kadar toplam 26 bin 347 bayan ve 16 bin 49 çocuğun bu sığınma konutlarında kalmış olduğu bilgisi veriliyor.

Yıl boyunca LGBTI bireylerin ayrımcılık ve şiddet içerikli kabahatlere maruz kaldığı; fakat bu hatalara karşı polisin kapsamlı tedbire çalışması yapmadığı ve çok az sayıda şüphelinin yakalandığı belirtiliyor. Rapora nazaran, yakalanan şüpheliler “provokasyon yapıldığı” gerekçesiyle salıverilme ya da cezanın hafifletilmesini talep edebiliyor. (BBC Türkçe)

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın