İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Erbaş: Kent hastanelerine harcanan para cepte olsa aşı bulmak için kıvranmazdık

ANKARA – AK Parti iktidarı devrinde, “mega proje” olarak nitelendirilen köprü, otoyol, havalimanlarının büyük kısmı Kamu Özel İşbirliği (KOİ) modeliyle yapıldı ve hala üretimi devam eden çok sayıda proje bulunuyor. Muhalefetin “Beşli çete” sözüyle tanımladığı şirketlerce yapılan projeler kapsamında bu şirketlere döviz kurundaki değişiklik nedeniyle tam manasıyla hesaplanamayan milyarlarca lirayı bulan ödeme garantileri veriliyor.

Türkiye’de birinci kent hastanesi ihalesinin Kayseri için yapıldığı 7 Nisan 2011 tarihinin üzerinden de yaklaşık on yıl geçti. Kentlerin dışında yükselen, ulaşmak için yolların sonradan yapıldığı kent hastaneleri için şirketlere verilen “garanti hasta” fiyatları, milyonlarca lirayı bulan maliyetleri kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor.

‘BU HASTANELER LAZIM TEMEL TEZİNİN GERÇEK OLMADIĞI TESCİLLENDİ’

Avukat Özgür Erbaş’ın Dipnot Yayınları tarafından okurlarla buluşan ‘Şehir Hastaneleri Altı Kaval Üstü Şişhane’ isimli kitabı, iktidarın “mega projeler” tabiriyle sunduğu kent hastanelerinin hayatlarımıza nasıl girdiğini, bu yapıların hangi yargı kararlarının gölgesinde yükseldiğini ve süreç içerisinde atılan ya da atılmayan adımların tesirlerini çarpıcı bir formda sunuyor.

Kent hastaneleri konusunda kamuoyunun kolay elde edemeyebileceği bilgileri titiz bir fikri takip süreciyle okurlara sunan Erbaş, bu hastanelerin geleceğine dair alınabilecek mümkün kararlara ait de hukuksal çerçeveyi sunuyor. Öte yandan Erbaş, bu devirde sıhhat alanında dünyada olanı ve biteni de örnekleriyle yansıtıyor.

Kent hastanelerinin gelecekte büyük ihtimal batacağını, bu hastanelere harcanan para cebimizde olsa korona virüsü aşısı bulmak için kıvranmayacağımızı söyleyen Erbaş, “İktidar yarın, ‘şehir hastanelerinin yeri güzel, toprağı geniş buraları gayrimenkul yatırım iştiraklerine konut, işyeri, AVM yapmaları için devredeceğiz de bu hastanelerin sahiplik yapısını değiştiriyoruz ve paylarını halka arz edeceğiz’ de diyebilir” dedi ve yönelttiğimiz sorulara şu cevapları verdi:

Çalışmanızın bir yerlerde asılı kalan bilgilerin aşikâr bir bakış açısıyla bir ortaya getirilme eforundan ibaret olduğunu söz ediyorsunuz. On yıl evvel hayatımıza giren kent hastaneleri konusunda su çok mu bulandı? Yoksa hakikat çok açık ortada ancak yönetenler görmüyor mu?

Avukat Özgür Erbaş

Türkiye’de birinci ihale 2011 yılında yapıldı ve birinci hastane fakat 2017 yılının sonlarına gerçek, o da oldukça zorlamayla açılabildi, 2019 yılının sonunda Bütçe Kanunu görüşmelerinde Sıhhat Bakanı Fahrettin Koca’nın ağzından iktidarın kamu-özel iştiraki finansman modelini sıhhat alanında uygulamaktan vazgeçtiği ilan edildi. İhalelerin iptal edildiği hatta birtakım kontratların de karşılıklı mutabakatla tazminatsız feshedildiğini de böylece öğrendik. Demek ki yönetenler de aslında çok kısa vakitte görmüşler. Kent hastanelerinin parlatıldığı devirde “Bu hastaneler lazım, çabucak bugün lazım, bütçemizde buna kâfi para yok” temel tezinin de gerçek olmadığı tescillendi. O halde yönetenlerin 2005 yılında birinci Kanunu yaptıkları günden bugüne kadar söyledikleri ve söylemedikleri ne varsa bize açıklaması gerekir. Yani yönetimin iradesinin nasıl şekillendiğini, bunun desteği olan bilgilerle birlikte halka açıklaması lazım. Temel demokrasi kuralı olarak.

‘ŞEHİR HASTANELERİNDE ÇALIŞANLAR İÇİN SORUN GÜNCEL’

Kitap, gazeteciliğin temel dinamiklerinden kabul edilen fikri takibi kent hastaneleri özelinde çok başarılı bir halde yansıtıyor. Kent hastaneleri bir gecede hayatlarımıza girmedi, geçmişte atılan adımların, alınan kararların, yargı sürecinde ortaya çıkan durumların unutulmaya yüz tuttuğunu, kamuoyunda bu husustaki şuurun vakitle sönümlendiğini düşünüyor musunuz?

Yıllar evvel Norveç’te bir kız çocuğu tecavüz edilerek öldürülmüştü. Olay duyulduğunda Norveç Kraliyet temsilcileri yurtdışı seyahatindeydi ve geziyi yarıda kesip ülkeye döndüler. Aileyi ziyaret ettikten sonra üç ay boyunca bu sorunu tartışmaya karar verdi ülke. Bu türlü değil de iktidarın halktan bilgi saklayarak neyi niçin yaptığını açıklamadığı bir ülkede yaşadığınızda fikri takip aslında o takibi yapanlar sayesinde mümkün oluyor bana nazaran. Hasebiyle kamuoyunun bir bütün halinde tek tek bütün sıkıntıları tıpkı kararlılıkla takibi bizde mümkün mü emin değilim. Tek bir Resmi Gazete’de takibi mecburî en az on sorun olabiliyor. Kent hastanelerine gitmek zorunda kalanlar, orada çalışanlar ve kapatılan hastanelerin etrafındaki beşerler için sorun aktüeldir. Lakin iktidarın bu usulden vazgeçtiğini açıkladığı günden beri, birinci günden beri bu işe karşı olduğunu ve çaba ettiğini beyan edenlerin sayısından bir artış oldu. Ben o çabayı kimlerin yürüttüğünün de anımsanmasını, bilinmesini istedim. Yapboz mevzuatın taranıp derlenmesi ve sürecin özetlenmesinin de gerçek araştırmacıların işini kolaylaştırmasını diledim.

‘KAMUDAN BESLENEN ŞİRKET SAYISI ARTIYORSA ‘KAVGA’ DA SÜRÜYOR DEMEKTİR’

Bugün kent hastanelerinin yanı sıra köprü, otoyol üzere farklı alanlarda karşımıza çıkan “Özelleştirme” kavramının birinci defa anayasaya giriş sürecini de kitapta anlatıyorsunuz. 1999 yılında TBMM Genel Kurulu’nda yapılan Anayasa değişikliğine tek itiraz eden vekilin Kamer Genç olduğunu belirtiyorsunuz. Periyodun muhalefet temsilcisi Fazilet Partili Cemil Çiçek’in görüşmeler sırasında, “Eğer devletin elinde kamu bankaları olmasaydı, devletin elinde bu kadar KİT ve hazine yeri olmasaydı, emin olun Türkiye’de bu kadar arbede da olmazdı, elli yıldır tartıştığımız hengameleri da şimdiye çoktan geride bırakmış olurduk” kelamları çarpıcı. Özelleştirmelerin yaygınlaşmasıyla Türkiye’de “kavga” bitti mi? Yoksa diğer alanlarda diğer “kavgalar” mı başladı?

Özelleştirme çeşidi yahut ismi değişerek sürüyor, sonuçta kamusal alanın içine girerek, kamudan beslenerek ve tek faaliyeti bundan ibaret şirket sayısı artıyorsa “kavga” da sürüyor demektir. Örneğin 15 Temmuz 2016 Cuma günü Türkiye Büyük Millet Meclisi bir maddeyi görüşerek dağıldı ve akabinde darbe teşebbüsü oldu. 18 Temmuz 2016 gününden tatile girdikleri güne kadar çıkan kanunlara ve yapılan tartışmalara bakın mesela. Hepsi yabancı yatırımcıların işlerinin kolaylaştırılması için yapılan düzenlemeler. Bu bize “kavganın” nerelere varabileceğini de gösteriyor doğal.

‘ADINDA ‘KALKINMA’ OLAN PARTİ KALKINMA BAKANLIĞINI KAPATTI’

Kitap, anayasa imal süreçlerinin akabinde özelleştirme süreçlerine dair bir perspektifi okurlara sunuyor. Türkiye’de birinci, Kayseri için kent hastanesi ihalesinin yapıldığı 7 Nisan 2011’den evvel ‘2010 Anayasa’ değişikliği süreci yaşandı. Bu devirde “iktisadi dönüşüm” gereğince öngörülemedi mi? Bilhassa bu anayasa değişikliği kent hastanelerinin şekillenişini nasıl etkiledi?

Anayasa teklifi metinlerini destekleyen yahut karşı çıkanlar ortasında hukuk fakültesi mezunu olanların yorumları nerelerde farklılaştı, neler tartışıldı buna da bakmak gerekir. Sonuçta öngörünün desteği bilgidir, bilginiz de itinayla yontulmuşsa aslında tam manasıyla özgür tartışma yapmanız da imkanlı değil. 2010’da Devlet Planlama Teşkilatının kapatılacağını, ekonomik toplumsal kurul denilen neye yarayacağı belirli bir yapının kurulduğunu ve natürel asıl cici bir yargının inşasına gidildiğini söyleyenler de oldu ancak pek sesleri duyulmadı. Gelinen kademede isminde kalkınma olan bir parti Kalkınma Bakanlığını kapattı.

‘ŞEHİR HASTANELERİ BÜYÜK İHTİMAL BATACAK’

Malum bugünlerde de iktidarın yeni bir anayasa daveti var. Kitapta, “Ne vakit yapısal ıslahat, siyasal istikrar, hukuk güvenliği vurgusu yapılırsa bundan anlamamız gerekenin sermayenin ayağına taş değmemesi için atılacak adımlar olduğunu yeterlice öğrendik” diyorsunuz. Gelecekte, bilhassa kent hastanelerinin sermayedarlarının ayağına değmesi mümkün olası taşlar için kamu kaynakları daha da fazla kullanılacak mı?

İktidar yarın kent hastanelerinin yeri uygun, yeri geniş buraları gayrimenkul yatırım iştiraklerine konut, işyeri, AVM yapmaları için devredeceğiz de bu hastanelerin sahiplik yapısını değiştiriyoruz ve paylarını halka arz edeceğiz de diyebilir. Zira bence bu hastaneler büyük ihtimal batacak. Batmasınlar yahut batarken de birileri gelir elde etsin denilebilir ki İngiltere’de bu türlü oldu.

‘KAMU, KONTRAT AÇISINDAN ÜÇÜNCÜ TARAF HALİNE GELMİŞ’

Başşehir Üniversitesi İktisat Kısım Lideri Prof. Dr. Uğur Emek daha evvel yaptığımız bir söyleşide, “Şehir hastaneleri tam bir muamma ve oradaki kontratları bilen yok” tabirlerini kullanmıştı. Kent hastanelerinin öteki KOİ’lerden farkı da bu mukavelelerin muamma olması, süreçlerin daha da fazla şeffaf yönetilmemesi mi?

Kent hastanelerinde hem kira hem hizmet satın alma olduğundan köprü yahut otoyoldan biraz daha farklı mukavele yapıldığı açık, lakin bence özü birebirdir. Kamu-özel paydaşlığı derken kullandığımız “kamu” bir illüzyona neden oluyor. Kamu faydasına hareket ettiğini kabul etmemiz istenen iktidar kamu ismine lakin kamudan habersiz iş yapıyorsa ve kontratları de ticari sır diyerek gizliyorsa burada kamu, mukavele açısından üçüncü taraf haline gelmiş demektir. Bu bütün mukaveleler için bu türlü. Burada devlet-sermaye iştiraki var ve bu iştirake kamunun üçüncü taraf olarak müdahale etmesi gerekir. Sonuçta aktarılan kaynağın sahibi kamudur.

‘SAYIŞTAY RAPORLARINDA MUHASEBE HİLESİ YAPILDIĞI SÖYLENİYOR’

Kitabın dikkat alımlı kısımlarından biri de kent hastanelerinin “gizlenen maliyeti” kısmı. Bu kısımda mukavelenin taraflarının hangisinin kamu hangisinin şirket üzere davrandığını anlamanın güç olduğundan bahsediyorsunuz. Bu hastanelere ait genel maliyetleri görmek, ödenecek fiyatları saptamak güç mü? Örneğin gelecek yıllarda bu hastanelerin kamu üzerindeki toplam maliyetine dair net bir sayı söyleyebiliyor muyuz?

Başta Prof. Dr. Uğur Emek olmak üzere karmaşık bir mevzuatı da ayıklayarak maliyeti hesaplamaya çabalayan hocalarımız var. Sıhhat Bakanlığının aylık mali tablolarından biz de ödemeleri takip ettik. Benim anlamadığım aylık olarak bu ödemeleri açıklamalarına karşın milletvekilleri ödemeleri sorduğundan ticari sır denilmesi. Sayıştay raporlarında da muhasebe hilesi yapıldığı, ödemelerin düzgün muhasebeleştirilmediği söyleniyor. Sıhhat Bakanlığının bütçesi kadar döner sermaye havuzu var ve bu neredeyse hiç denetlenmiyor. Buradan da ödeme yapılıyor mu bilmiyoruz. Lakin Sıhhat Bakanlığı kimi hastanelerde hizmetleri de devralmaya başladı ki anladığım kadarıyla bu da maliyeti düşürme gayeleri olduğunu gösteriyor.

‘ŞİRKETİN KUSURU VARSA TAZMİNAT DA ALIP MUKAVELEYİ FESHEDEBİLİRİZ’

CHP yöneticilerinin muhtemel iktidarları halinde KOİ projelerine ait çeşitli tasarruflarına içeren beyanları kamuoyuna yansıdı. Kamulaştırılacağını söz ettiler. Kent hastanelerinin kontratlarını feshetmek mümkün mü? Bilhassa kent hastaneleri özelinde nasıl bir yol izlenebilir? Sizin de kitapta başlığınız mevzu olan soru: Kamulaştırma mı kontrat feshi mi uygulanabilir?

Kent hastanelerinin mukaveleleri esasen Borçlar Kanununa tabi. Kontratların hangi şartlarda feshedilebileceğine dair Yönetmelikte kararlar de var. Bir Kanun değişikliği ile karşılıklı anlaşarak tazminatsız feshe dair mukaveleye karar konulacağı düzenlemesi de yapıldı. Kent hastanelerinin hukuksal statüsü Kamulaştırma Kanunu’nun uygulamasına elverişli değil esasen. Kaldı ki kent hastaneleri sahiplerinin kimileri Dünya Bankasının yatırım garanti ünitesine siyasi risk sigortası yaptırdı. Bu risklerden bir tanesi de kamulaştırma. Onlar için bu risk gerçekleştiğinde gidip paralarını alıyorlar, o ünite de muhatap ülkeye dönüp ondan para istiyor. Salgında pahalı eşiyle birlikte kaybettiğimiz Prof. Dr. Ali Dava Azrak, 1976 yılında yayımladığı Ulusallaştırma ve Kamu Hizmeti kitabında neredeyse bugünmüş üzere bu sıkıntıların nasıl çözüleceğini anlatmış. Şirketin kusuru varsa tazminat da alarak mukaveleyi feshedebilirsiniz.

‘O PARA CEBİMİZDE OLSA AŞI BULMAK İÇİN BU KADAR KIVRANMAZDIK’

Kitap korona virüsü salgını periyodunda okurlarla buluştu. Türk Tabipleri Birliği yöneticileri bilhassa salgının birinci başında kent hastaneleriyle sürecin yönetilemediğine yönelik çok sayıda açıklama yaptı. Bu salgın süreci kent hastanelerinin öbür bir olumsuz tarafını da açığa çıkardı mı? Kent hastaneleri yerine yaygın devlet hastaneleriyle süreç daha kolay yürütülebilir miydi?

Salgın idaresinin nasıl olacağı kısmına dair kelam söylemek benim boyumu aşar, ancak o para cebimizde olsaydı aşı bulmak için bu kadar kıvranmazdık sanırım. Ankara Kent Hastanesi uğruna kapatılan Zekai Tahir Burak Hastanesi’nin de kullanıldığını unutmayalım ki o hastanenin binası Türk Tabipleri Birliği’nin açtığı davada verilen karar ve sonrasındaki süreç sayesinde şirketlere otel, AVM, rezidans yapmak üzere bedelsiz olarak devredilmekten kurtuldu.

‘GAYRİAHLAKİ BORÇLARI ÖDEYİP ÖDEMEYECEĞİMİZE MUHALEFET DE KENDİ BAŞINA KARAR VEREMEZ’

Kitabın sonunda cevap bekleyen soruları sıralıyorsunuz. “Şehir hastaneleri yine devlet hastanesi olduğunda idaresi nasıl olmalı?”, “Diyelim borçları sildik, elimizdeki bu inşaatları ne yapalım?”, “Bizi borçlandıranlardan hesap sorulabilir mi?” bunlardan kimileri. Bu sorularının karşılığını kim verecek, kim vermekle yükümlü? Bilhassa idareye talip olan muhalefet temsilcilerinin bu sorulara ait kapsamlı bir çalışma yapması mı gerekiyor?

Cevabını bildiğim fakat bilmezden geldiğim sorular değil bunlar. Fakat okuduklarımdan anladığım kadarıyla sıhhat alanına 12 Eylül darbesinin çabucak akabinde başlayan bir taarruz var. Hasebiyle biz kent hastanelerinin binasını ne yapacağımızı değil, sıhhat hizmetinin kamu hizmetleri ortasında olması gereken niteliğine nasıl kavuşacağını tartışmalıyız ve karar vermeliyiz. Salgın da buna dair zihinlerdeki uyuşukluğu ve ezberlerimizi kırmaya yetti sanırım. Profesyonel olarak siyasetle uğraşanlardan çok sermayeyle münasebette üçüncü taraf sayılan halkın, vekalet münasebetinde kendisine gerçek bilgi verilmemesinin hesabını sorması ve asıl iradenin sahibi olarak soruna müdahale etmesi gerekir. Kamu-özel işbirliği finansman modelini en çok otokrat yöneticilerin sevdiğine dair bir araştırma okumuştum başlığı da Beyaz Fil projeleriydi. Demokrasi kuruşunun hesabını sormakla da ilgili sonuçta. Bu nedenle halktan bilgi saklayarak oluşturulan borçlara gayriahlaki deniliyor. Gayriahlaki yahut gayrimeşru borçları ödeyip ödemeyeceğimize muhalefet de kendi başına karar veremez.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın